Trái với chương đầu tiên, ở chương này tác giả Ngô Thế Vinh đi ngay vào vấn đề, đó là ảnh hưởng của việc Bắc Kinh xây dựng trên thượng nguồn những hồ chứa nước vĩ đại đối với khúc sông mẹ Mae Nam Khong. Cao điểm mùa khô ở Lào khoảng Tháng Tư, Tháng Năm. Vậy mà, theo lời tác giả, khúc sông Mekong chảy qua Vạn Tượng đã khô cằn “với ngổn ngang những cồn và bãi”. Ông mô tả tình hình tệ hại hơn ở trang 84:

“Bên tả ngạn phía Lào, từ lầu ba khách sạn Lane Xang nhìn xuống chỉ thấy xanh rờn các bãi trồng bắp, trồng chuối lan ra tới 1/3 sông trước khi tới được dòng nước như con sông nhỏ, rồi là cả một giồng cát lớn giữa sông ngăn đôi với dòng chảy khác từ phía hữu ngạn phía Thái Lan. Ðây đâu phải là hình ảnh đích thực của con sông Mekong dũng mãnh, lớn thứ ba của Châu Á và lớn thứ 11 của thế giới?”

Năm 1966, tôi có hai tháng thực hiện những phóng sự về cộng đồng người Việt Nam định cư ở Lào và từng lưu ngụ trong khách sạn Lane Xang. Từ trên phòng ở lầu 2, tôi có thể nhìn rất gần khúc sông Mae Nam Khong (tức khúc sông Mekong chảy trong lãnh thổ Lào). Sông rộng với nước cả và chảy với vận tốc khá nhanh.

Hình ảnh ấy khác hẳn với hình ảnh mà tác giả Ngô Thế Vinh mô tả cũng khúc sông này vào năm 2000. Tôi không kết luận về sự thay đổi đó vì tôi không phải là một trong những nhân chứng mà tác giả tiếp xúc vào thời điểm tác giả có mặt tại Vạn Tượng. Nhưng có lẽ bà Nang Ouane sẽ có tiếng nói khả tín hơn của một nhân chứng thường trực, một công dân Lào sinh ra và lớn lên ở đây. Theo tác giả, bà Nang Ouane là chuyên viên cao cấp ngành ngân hàng trong số rất hiếm những người Lào có học thức còn ở lại sau ngày quân đội Pathet Lào từ các hang động ở Sầm Nứa trở về tiếp thu thủ đô Vạn Tượng. Ngô Thế Vinh viết ở trang 85 của “Dòng Sông Nghẽn Mạch”:

“Chị (Nang Ouane) vẫn sống bình dị với đời một công chức và với tương lai của 7 đứa con gái học rất giỏi, đã có 4 đứa đi học ở ngoại quốc. Ðứa con gái lớn của chị tốt nghiệp ngành điện toán ở Úc, nay là người sáng lập mạng lưới Internet phát triển rất nhanh trên đất Lào. Sáng nay, từ nhà trên đường tới sở làm, Ngân Hàng Ngoại Thương cũng trên bờ sông Fa Ngum, Nang Ouane bận một chiếc váy dệt theo lối y phục cổ truyền của phụ nữ Lào, chị có vẻ đẹp hiền thục và giọng nói thật thanh thoát: Chỉ mới có sáu bảy năm trở lại đây thôi, con sông Mekong mới khô cạn đến như vậy. Trước đây, khúc sông chảy qua Vạn Tượng lúc nào cũng đầy nước, chỉ có khác là mực nước cao thấp trong Mùa Mưa và Mùa Khô chứ đâu có trơ bờ bãi như bây giờ mà mưa thì vẫn vậy.

Thời điểm Nang Ouane nói trùng hợp với năm hoàn tất con đập Man Wan (1993) cao 35 tầng trên thượng nguồn-con đập đầu tiên công suất 1,500 MW trong dự án một chuỗi con đập bậc thềm khổng lồ ở Vân Nam của Trung Quốc (chỉ riêng con đập Man Wan này cũng thừa đủ cung cấp điện cho toàn vùng Vân Nam Quế Châu). Cũng vào năm đó, một hiện tượng được coi là bất thường khi mực nước con sông Mekong đột nhiên tụt thấp xuống mà không vào Mùa Khô, chỉ lúc đó người ta bắt đầu lấy nước vào hồ chứa ở con đập Man Wan”.

ISBN 978-0-9793097-0-0
VĂN NGHỆ MỚI
P.O. Box 3123
Seal Beach, CA 90740
vannghemoi@gmail.com

Tượng Phật nằm gần biên giới Lào - Thái
ảnh: John William Banagan/Getty Images

đồng lúa ở Lào
ảnh: http://asiatours.net/sitemap.html