Chuyến đi của tác giả Ngô Thế Vinh có thể là một câu chuyện kỳ thú hiếm có đối với tất cả những ai đã từng sống ở thủ đô Vạn Tượng mà nay xa xứ Lào đã lâu chưa có dịp trở về, hoặc là những người đã từng có những kỷ niệm đáng nhớ vào 5 thập niên trước đây khi đất nước Lào còn chiến tranh.

Chiến tranh ở Lào cũng dữ dằn không kém Việt Nam mà người dân thì lại hiền hòa, dù ở vùng đất do Quốc Gia hay Cộng Sản kiểm soát. Tác giả có cả hàng ngàn chuyện để kể lại và văn phong của ông cũng như con người ông: lúc nào cũng nhỏ nhẹ, dí dỏm nhưng chí tình, đi từ đầu tới cuối câu chuyện một cách cặn kẽ và công bằng. Chẳng hạn như ở trang 86, tác giả Ngô Thế Vinh viết về một nhân chứng thứ hai, Thong Dien, tài xế người Lào gốc Việt:

“Em từ vùng giải phóng Xieng Khouang theo gia đình lên sống ở Vạn Tượng từ năm 1976. Nhà gần sông, tụi em thường ngày ra chơi. Em nhớ rõ là hồi đó con sông Mekong rất nhiều nước kể cả Mùa Khô (trong dịp Tết Pimay), còn mùa mưa thì khỏi nói con sông nước chảy mạnh như thế nào. Nhưng chỉ có năm bảy năm gần đây thôi, khúc sông mới cạn như vậy, bây giờ mới Tháng Mười Một, Tháng Mười Hai mà sông vẫn thiếu nước. Hai mùa mưa nắng thì vẫn thế mà không biết nước chảy đi đâu hết!

“Rồi đưa tay chỉ những bãi trồng bắp và rau dọc theo con đường Fa Ngum trải dài tới mé sông cạn, Thong Dien nói tiếp: chỗ ấy trước kia là sông nước chứ đâu có đất mà trồng trọt và cả cất nhà lên như vậy. Theo tầm tay của Thong Dien, dưới những bụi chuối xanh um, còn ẩn hiện cả mấy túp nhà lá. Thong Dien nói tiếp: Ðất phù sa quá tốt, nay đem trồng rau, trồng bắp và ngay cả trồng chuối thì cứ gọi là ‘vô tư’.”

“Ngữ vựng tiếng Việt của tôi, tuy không thể gọi là giàu, nhưng cũng không thể bảo là nghèo nàn, hai chữ ‘vô tư’ theo cách dùng của anh tài xế người Lào gốc Việt này rất mới đối với tôi. Vô tư lự nó có nghĩa tốt, không thiên vị, nhưng đối với Thong Dien hẳn phải có ý nghĩa khác. Từ nay, với tôi, Thong Dien sẽ có tên là anh tài xế Vô Tư.

Người Lào và cả nhà nước Lào hầu như vẫn vô cảm trước hiện tượng con sông Mekong đang ngày một cạn dòng. Thời gian ở Lào, tôi chưa hề được nghe một ai nhắc tới những con đập bậc thềm Vân Nam. Không lẽ một khúc sông Mekong cạn kiệt như vậy mà lại là nguồn nước cho Biển Hồ và hai con sông Tiền và sông Hậu nơi Ðồng Bằng Châu Thổ sông Cửu Long Việt Nam?”

Không phải chỉ Lào vô cảm với dòng Mekong đang cạn mà ngay cả Việt Nam, cũng chưa quan tâm gì đến khúc hạ nguồn chảy qua một đồng bằng mênh mông vựa lúa của Việt Nam. Cho đến nay, không phải chỉ có Ngô Thế Vinh còn giữ lại khung cảnh hoành tráng của một khúc hạ nguồn của dòng Mekong rộng đến 3 cây số, chứa đẫm phù sa nuôi dưỡng bồi đắp cho hàng trăm cù lao lớn nhỏ như cù lao Rồng, cù lao Phụng, cù lao Quy và cù lao Thới Sơn.

Tương lai của các cù lao này ra sao khi hệ thống 14 con đập bậc thềm ở Vân Nam đồng loạt lấy nước từ thượng nguồn vào những hồ chứa? Chưa biết, nhưng ở trang 87, Ngô Thế Vinh đã đưa ra một lượng định:

“Một mai, khi cạn nguồn phù sa và nước ngọt để chỉ còn cường triều nước mặn thì đó sẽ là buổi hoàng hôn của nền Văn Minh Miệt Vườn và để rồi sẽ có một ngày nào đó - đây đó trên khúc sông Mekong này sẽ:

Sông kia giờ đã lên đồng

Bên làm nhà cửa bên trồng ngô khoai

Vẳng nghe tiếng ếch bên tai

Giật mình còn tưởng tiếng ai gọi đò...”

(Tú Xương)

ISBN 978-0-9793097-0-0
VĂN NGHỆ MỚI
P.O. Box 3123
Seal Beach, CA 90740
vannghemoi@gmail.com

Người Hmong: đội quân bí mật của CIA
trong chiến tranh với Việt Nam
source: http://www.neeg.org/

Cuộc chiến Việt Nam tại Lào
Source: http://mcadams.posc.mu.edu